مازندران، سرزمین سرسبزیها، مزارع پهناور برنج و باغهای مرکبات، همواره یکی از محورهای اصلی تولید کشاورزی و توسعه اقتصادی در ایران به شمار آمده است. اما در سالهای اخیر، رشد جمعیت، تغییر الگوهای مصرف، فشار بر منابع آب و انرژی و گسترش صنایع تبدیلی، چالشهای تازهای را پیش روی کشاورزی و توسعه پایدار استان قرار داده است. در چنین شرایطی، مدیریت منابع و سیاستگذاری دقیق برای تحقق بهرهوری واقعی و جلوگیری از فشار بر زیرساختها به یک ضرورت غیرقابل انکار تبدیل شده است.
سیاستهای دولت در مسیر رشد اقتصادی مبتنی بر بهرهوری، استانهای کشور را ملزم میکند تا با شناسایی ظرفیتهای واقعی خود، اولویتهای توسعه را مشخص و به شکل علمی و کارشناسی مدیریت کنند. در مازندران، محورهای کلیدی توسعه شامل باغداری، حملونقل و لجستیک، و منابع آب و انرژی تعیین شدهاند و شناسایی مسائل اصلی و اولویتبندی آنها، نقطه آغاز راهبردی برای توسعه پایدار استان محسوب میشود.
یکی از چالشهای مهم در سالهای اخیر، صدور بیرویه مجوزهای صنعتی و تبدیلی بدون در نظر گرفتن توان واقعی استان بوده است؛ امری که نه تنها موجب فشار مضاعف بر منابع آب و انرژی شده، بلکه پایداری صنایع کشاورزی را با مخاطره مواجه کرده است. نمونههایی مانند شالیکوبیها و واحدهای بستهبندی مرکبات نشان میدهد که مدیریت نادرست مجوزها میتواند به کاهش بهرهوری و حتی آسیب به اعتبار محصولات استان منجر شود.
در این راستا، بازنگری در الگوی توسعه کشاورزی، اصلاح الگوی کشت، بازطراحی فرآیند صدور مجوزها و مدیریت بازار محصولات استراتژیک مانند مرکبات و برنج، از ضرورتهای انکارناپذیر استان است. این اقدامات نه تنها به تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی کمک میکند تا مسیر خود را با امنیت و شفافیت طی کنند، بلکه به مصرفکنندگان و بازارهای داخلی و خارجی اطمینان میدهد که محصولی با کیفیت و استاندارد دریافت خواهند کرد.
کریمپور، رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان مازندران در گفتوگویی تفصیلی ضمن تشریح چالشها و ظرفیتهای استان، برنامههای راهبردی برای ساماندهی مجوزها، توسعه بهرهوری در بخش باغداری، مدیریت بازار برنج و ایجاد زنجیره تأمین منسجم در صنایع تبدیلی را تشریح کرد که از نظر خوانندگان میگذرد:
پاسخ: توسعه پایدار در مازندران مستلزم آن است که برنامهریزیها با ظرفیتهای واقعی استان همسو باشد. در بررسیهای اخیر، چهار محور اصلی توسعه شامل باغداری، منابع آب و انرژی، حملونقل و لجستیک شناسایی شد. در این چارچوب، ۲۳ مسئله مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت ۶ مسئله بهعنوان اولویت اصلی استان انتخاب شد. یکی از مهمترین چالشها، ناترازی منابع آب و انرژی است که فشار زیادی بر تولید و صنایع تبدیلی وارد میکند. بدون مدیریت صحیح، توسعه حتی میتواند به کاهش بهرهوری و فشار بر زیرساختها منجر شود.
پاسخ: صدور بیرویه مجوزها یکی از موانع جدی توسعه پایدار است. در سالهای گذشته، برخی صنایع، بهویژه شالیکوبی و واحدهای بستهبندی، بدون توجه به ظرفیت واقعی استان و توان زیرساختی آن مجوز دریافت کردهاند. این کار فشار مضاعفی بر منابع آب، انرژی و شبکه حملونقل وارد کرده و توسعه متوازن را با مشکل مواجه کرده است. به همین دلیل، شورای برنامهریزی استان تصمیم گرفته فرآیند صدور مجوزها بازطراحی شود و براساس مدل مشخص و واقعبینانهای انجام گیرد. همچنین مجوزهای صادرشده در یک سال اخیر بهطور مستمر رصد میشوند تا از هرگونه سوءاستفاده جلوگیری شود.
پاسخ: یکی از تصمیمات مهم این است که از این پس صدور مجوز برای واحدهای بستهبندی مرکبات، تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که در کنار آن، یک سردخانه با ظرفیت حداقل سه هزار تن احداث شود. این اقدام دو هدف دارد: اول، جلوگیری از پراکندگی تولید و کاهش کیفیت محصول و دوم، تضمین امنیت غذایی و شفافیت در بازار مرکبات استان. هدف ما این است که زنجیره تأمین مرکبات به شکل علمی و منسجم مدیریت شود و هم تولیدکننده و هم مصرفکننده از ثبات قیمت و کیفیت محصول بهرهمند شوند.
بازار برنج ایران، بهویژه در استانهای شمالی مانند مازندران و گیلان، امروز عرصهای پرتنش و پیچیده است که نه تنها تحت تأثیر عرضه و تقاضای واقعی محصول، بلکه بیش از همه دست دلالان، واسطهها و سیاستها قرار گرفته است. هر ساله کشاورزان با امید به برداشت محصول با کیفیت و سود معقول، زمینهای حاصلخیز خود را آماده میکنند، اما در مسیر فروش، با مجموعهای از چالشها روبهرو میشوند که شامل قیمتگذاری غیرشفاف، نبود خرید تضمینی کارآمد، دخالت واسطههای متعدد و طولانی بودن چرخههای توزیع است. در چنین فضایی، ارزش واقعی محصول کشاورز نادیده گرفته میشود و سود اصلی به جیب دلالان و حلقههای واسطه منتقل میگردد.
پاسخ: حفظ اعتبار برنج مازندران و جلوگیری از اختلاط محصول از اولویتهای مهم ماست. شورای برنامهریزی استان تصمیم گرفته «صندوق حمایت و توسعه بخش برنج» را با مشارکت دولت و بخش خصوصی ایجاد کند. این صندوق شامل کشاورزان، صنایع تبدیلی و تجار رسمی خواهد بود و کلیه موضوعات مربوط به بازار برنج از طریق آن مدیریت میشود. هدف اصلی، ایجاد شفافیت، ثبات قیمت و حمایت از تولیدکنندگان است. این اقدام سبب خواهد شد تا دست دلالان از این بازار کوتاه شود و سود واقعی به کشاورز و برنج خوب به دست مردم برسد.
پاسخ: اصلاح الگوی کشت و بازنگری در برشهای ابلاغی، متناسب با توان اکولوژیک استان، از ضرورتهای توسعه پایدار است. تصمیمگیریهای ما باید براساس واقعیتهای زیرساختی انجام شود. هدف این است که تولید با ظرفیت آب، انرژی و زیرساختها همخوانی داشته باشد و توسعه پایدار واقعی اتفاق بیفتد. بدون این هماهنگی، ممکن است توسعه تنها باعث فشار بر منابع و کاهش بهرهوری شود.
پاسخ: شورای برنامهریزی استان با جدیت این رویکرد را دنبال میکند. ما تلاش داریم با مدیریت علمی منابع، شفافسازی فرآیند صدور مجوزها و تقویت زنجیره ارزش محصولات کشاورزی و صنایع تبدیلی، مسیر رشد اقتصادی استان را پایدار کنیم. تمرکز ما بر این است که سیاستها مبتنی بر واقعیتها و ظرفیتهای موجود استان باشند و توسعه بدون فشار بر منابع طبیعی و انسانی اتفاق بیفتد.
پاسخ: آینده استان به نحوه مدیریت منابع، استفاده از ظرفیتهای انسانی و رعایت ملاحظات محیطزیستی بستگی دارد. با برنامهریزی دقیق، بازنگری در مجوزها، حمایت از تولیدکنندگان و ایجاد شفافیت در بازار، میتوانیم نهتنها بهرهوری را افزایش دهیم بلکه توسعه اقتصادی پایدار، حفظ کیفیت محصولات و ارتقاء جایگاه استان در بازارهای داخلی و خارجی را محقق کنیم.
پاسخ: توصیه من این است که فعالیتها را با واقعیتهای موجود استان هماهنگ کنند، بهویژه در حوزه منابع آب و انرژی. توجه به بهرهوری، استفاده از فناوریهای نوین و مشارکت در صندوقهای حمایتی، مسیر دستیابی به توسعه پایدار را هموار خواهد کرد. دولت و شورای برنامهریزی استان نیز در کنار کشاورزان و فعالان اقتصادی هستند تا فرصتهای رشد و ارتقای بهرهوری را به حداکثر برسانند.
